Nếu Sài Gòn là một cuốn phim điện ảnh, thì tôi xin phép được tua chậm lại, phủ lên đó một dải màu vàng nâu của những tấm ảnh cũ kĩ, để kể bạn nghe về một góc phố nhộn nhịp mà thâm trầm: Chợ Lớn. Và để kể về cái “gu” rạch ròi, đặc biệt của người dân nơi đây.
Dân Chợ Lớn ngộ lắm, ngó bề ngoài thì tuềnh toàng, nhưng bên trong lại sâu thẳm. Đi ngang mấy con hẻm quanh Hải Thượng Lãn Ông, Châu Văn Liêm hay Hậu Giang, bạn rất dễ bắt gặp những ông chú mặc chiếc áo thun ba lỗ màu cháo lòng, quần xà lỏn ống rộng, chân xỏ đôi dép mòn gót ngồi gác chân lên ghế đẩu nhâm nhi ly cà phê vợt. Đừng vội nhìn cái vẻ bình dân, xuề xòa ấy mà đánh giá. Có khi người đàn ông ấy là chủ của cả một vựa gạo nắm nguồn cung cả miền Nam, hay người đứng đầu một xưởng gia công bề thế. Họ không màng chuyện chải chuốt bóng bẩy, không lấy chiếc áo hàng hiệu hay đôi giày da bóng lộn làm thước đo giá trị bản thân. Cái gu ăn mặc của họ tóm gọn trong hai chữ: thoải mái.
Nhưng đụng tới chuyện ăn uống, cái “gu” của dân Chợ Lớn mới thực sự hiển lộ sự tinh tế và kỹ tính. Khái niệm “đi ăn” của họ không gắn liền với những nhà hàng sang trọng, phòng máy lạnh buốt xương hay những chiếc bàn trải khăn trắng muốt. Họ có thể chen chúc trong một con hẻm nhỏ hẹp, ngồi trên chiếc ghế nhựa lùn tịt, dưới cái mái bạt che tạm bợ để ăn một tô mì. Nhưng, tô mì đó phải thực sự ngon.
Họ ăn cái tinh túy của nồi nước lèo được hầm từ xương ống, tôm khô suốt mấy chục giờ đồng hồ; ăn cái độ dai giòn của sợi mì đánh bằng tay truyền từ đời ông nội xuống đời cháu; ăn miếng sủi cảo cắn vào tươm nước ngọt lịm. Chỉ cần đúng cái vị gia truyền, đúng cái chất lượng nguyên bản, thì giá cả đắt đỏ cỡ nào họ cũng vui vẻ móc hầu bao. Một tô hủ tiếu lề đường có giá bằng cả bữa ăn trong nhà hàng sang trọng? Chuyện bình thường ở Chợ Lớn. Họ chi tiền cho giá trị cốt lõi của món ăn, chứ không mua cái không gian hào nhoáng bên ngoài.
Cái thâm trầm của màu vàng nâu thời gian còn in hằn đậm nét trong cách dân Chợ Lớn làm ăn. Từ xưa đến nay, trong cái vòng xoáy thương trường khốc liệt, người Hoa ở Chợ Lớn vẫn ôm giữ một nguyên tắc bất di bất dịch: Lấy chữ Tín làm đầu. Một lời hứa thốt ra, một cái gật đầu bên bàn trà, có sức nặng hơn ngàn tờ giấy trắng mực đen. Lỡ hẹn một lần, giao hàng kém chất lượng một lần là tự mình đóng sập cánh cửa làm ăn cả đời.
Ngó dân Chợ Lớn bình dân vậy thôi, nhưng tay làm ăn lại cực lớn, bởi họ không bao giờ đi một mình. Giao thương ở đây không phải là những mảnh ghép rời rạc, mà là một chuỗi cung cấp khổng lồ, móc xích chặt chẽ với nhau từ thế hệ này sang thế hệ khác. Anh nhập nguyên liệu, tôi lo khâu sản xuất, chú thím đằng kia bao thầu phân phối. Họ nâng đỡ, dìu dắt và bảo bọc nhau tạo thành một mạng lưới ngầm vững chãi vô cùng. Trong cái mạng lưới ấy, chữ Tín chính là dòng máu nuôi dưỡng toàn bộ hệ sinh thái.
Sài Gòn ngoài kia có vội vã, có khoác lên mình bao nhiêu lớp áo kính đèn rực rỡ, thì ở góc Chợ Lớn này, người ta vẫn giữ cho mình một nhịp đọng lại. Cái gu của họ như một tách trà Thiết Quan Âm, nước pha ra màu vàng nâu giản dị, thoạt nhìn chẳng có gì hấp dẫn. Nhưng phải từ từ nhấp một ngụm, mới thấy vị chát dịu nhẹ trên đầu lưỡi, để rồi cái vị ngọt hậu cứ quẩn quanh, đọng lại mãi nơi cuống họng.
Một dự án của https://nhantai.org/
#xomsaigon nơi lưu giữ kí ức
Thien Tiger